چانو دومينگز، ديويد پنيا دورانتس، ديگو آمادور و ... تنها برخي از نامهايي هستند که اخيراً در دنياي پيانو فلامنکويي که هر روز بزرگتر مي شود با قدرت نوازندگي مي کنند.اما پيانوي فلامنکو چيست؟
پيانوي فلامنکو چيزي جز اجراي فلامنکو با پيانو نيست. همين و بس. اختلاف نظر هايي دراين مورد وجود دارد . اين اختلافات باعث بوجود آمدن نظريه هاي مختلف در اين سبك شده است . نظريه پردازان گروه اول صرفا نواختن قطعات گيتار فلامنكو را با پيانو به عنوان پيانو فلامنكو معرفي مي كنند و نظريه پردازان گروه دوم بر اين باورند كه تقليد از صداي گيتار همراه با گسترش تكنيك و صداي مخصوص به پيانو ، پيانو فلامنكو را بوجود مي آورد
ريشه ها و تحولات پيانو فلامنكو :
ريشه چيزي که امروزه به عنوان پيانو فلامنکو مي شناسيم به قرن نوزدهم باز مي گردد ، زماني که موسيقي وجود داشت که تاريخ نويسان و تحليل گران موسيقي آن را پيش فلامنکو ناميده اند و ريشه آن چيزي است که بعدها به فلامنکويي که امروزه مي شناسيم تحول يافت. در آن زمان اکثر آثار موسيقي پيش فلامنکو فقط براي تک نوازي پيانو تصنيف مي شدند يا بهتر بگوييم براي همراهي با ترانه.در آن زمان عادت بر اين بود که هر کجا اين نوع موسيقي نواخته مي شد پيانويي هم گذاشته شود و حتي آواز يک نفره اپرا هم اجرا مي شد.
اما مرجع اصلي پيانوي فلامنکو نه به پيش فلامنکو بلکه بدون شک به خوزه رومرو و آرتورو پاون نسبت داده مي شود.خوزه رومرو پيشگام بردن ضرب آهنگ گيتار به پيانو بود، ضربه، ارتعاش ساز و هر آنچه که عموماً مربوط به گيتار فلامنکو بود. مي توانيم نمونه هاي خوبي از وي در صفحات "پيانوي فلامنکو"، "فلامنکو آندلسي"، "فرم هاي موسسيقيايي آندلسي"، و "فانتزي موسيقي آندلسي ايبروامريکايي" از او ببينيم. متأسفانه تمام آنها از بين رفته اند و باز سازي آنها بسيار سخت است.از سوي ديگر آرتورو پاوون بصورت اساسي توانست همراهي بين رقص و آواز را توسعه بخشد، که معمولاً آثار او همراه با مانولو کاراکول بود.
تحولات در پيانو فلامنكو :
تحول در مورد پيانوي فلامنکو تا زمان ما از دو راه مختلف بوده است، و به اين ترتيب دو گروه از پيانيست ها را تشکيل داده است. گروه اول فلامنکوي سنتي را که با گيتار نواخته مي شده به پيانو منتقل کردند بدون اينکه از ساير جنبه هاي موسيقيايي ساير سبک ها بهره ببرند. در اين گروه خاوير کوبله و پدرو ريکاردو مينيو برجسته ترند.
گروه دوم متشکل از پيانيست هايي است که به اين سبك ، ساير سبک هاي موسيقي و اساساً موسيقي جز اضافه نمودند ، افرادي مانند چانو دومينگز ، پرچم داران اين گروه خوان کورتس، سرجيو مونروي و ديگو آمادور هستند. مشاهده خط سير قسمت اعظمي از آنها هر بار کمرنگ تر مي شود وقتي مي بينيم که به سمت همراهي با آواز يا رقص رو نکرده اند بلکه بر پيانو به عنوان آلت تک نواز بسنده کرده اند ( به جز برخي موارد در بعضي آثار) . به هر صورت اين مسير بصورت درخشاني ادامه نداشته است.
يادگيري پيانوي فلامنکو نياز به فوکوس خوب روش شناختي دارد، يک اسلوب بندي خوب انجام شده که تا کنون وجود نداشته است. تقليد از تکنيک گيتار با پيانو براي رسيدن به خلاقيت يک اشتباه نيست، بلکه بهره مندي از امکانات هارمونيک پيانوست.
چه ويژگي هايي براي نواختن پيانوي فلامنکو مورد نياز هستند؟
بصورت خاص هيچ چيز. چيزي که کم است تمرکز بر روش شناختي است. يا بهتر بگوييم کم نيست چون اصلاً موجود نيست . قسمت اعظمي از منتقدين تقصير را به خاطر نداشتن پيانيست هاي فلامنکوي ديگر يا اينکه چرا پيانو کاملاً با فلامنکو عجين نمي شود را بيشتر بخاطر عدم نظام دهي مي دانند. کار کنوني در اين مسير همين است، يعني توسعه متد آموزشي و وارد کردن آن به محتواي واحد هاي آموزشي پيانو فلامنکو. موردي مهم كه كمتر بر روي آن تمركز شده است
قبل از مشخص کردن اينکه جنبه هاي برجسته در يادگيري پيانوي فلامنکو کدامند بايد در مطلب ذيل تعمقي داشت.در طول يادگيري نواختن پيانو فلامنکو دو نوع فاز( مرحله) کاملاً متفاوت وجود دارد.
فاز اول يا مرحله تقليد که در آن سعي در توليد صداي گيتار بوسيله پيانو مي شود. و فاز دوم يا مرحله خلاقيت که ريشه در فاز قبلي دارد و شامل نواختن فلامنکو با پيانو و با تکنيک خاص خود پيانو است ، علي الخصوص با بهره گيري از امکانات تازه هارمونيکي که پيانو در اختيار ما مي گذارد.
نبايد فراموش کرد که هارموني مورد استفاده بصورت سنتي در فلامنکو تناوب تنظيم گيتار با آلت همراه ديگري است. به هر حال نوع ديگري از ميزان سازي و يا نوع ديگري از تنظيم نت ها در آلت موسيقي جاي به هارموني متفاوت ديگر و همچنين تکنيک ديگري خواهد داد.
اين هارموني بي شک فلامنکو خواهد ماند چون هارموني که کاملاً جديد باشد نيست بلکه هارموني غني شده اي با درجات آوايي جديدتر و آکوردهاي جديدتر است. حتي در مرحله تقليد ما مجبور به ايجاد نوعي تطابق تکنيک هاي مختلف گيتار با پيانو هستيم که توسط تقويت نتهاي مختلف در هر دو آلت همراه بوده اند. تنظيمات ساده در گيتار ممکن است در پيانو اجرا ناپذير باشند و يا بر عکس.
تفاوت هاي تکنيکي اساسي ميان گيتار و پيانو
اصلي ترين تفاوت ميان گيتار و پيانو مربوط به کاربرد هاي مختلفي است که دستها در هر آلت دارند. اين تفاوت اصلي ترين مسئله در مرحله خلاقيت است. در گيتار يک دست – دست چپ- براي آلت هاي راست دست نت مي نوازد در حاليکه دست ديگر – دست راست- نوازنده واقعي ساز است. اين عمل باعث مي شود که مثلاً اين امکان وجود نداشته باشد که بصورت ريتميک با اکوردها فالش نواخته شود.
در مورد پيانو اينگونه نيست ، در پيانو هر دو دست کارشان يکسان است ، حتي با اينكه نواختن سريعتر معمولاً براي ملودي است ، دست راست بخش ملودي را مي نوازد و دست چپ آنرا همراهي مي کند.
با نواختن يک نت فالش ميزان آن دو برابر مي شود چون با هر دودست نواخته مي شود و اين اتفاق در نواختن پيانو مي افتد. به همين ترتيب همچنين امکان نواختن ملودي فالش با دست راست وجود دارد در حالي که بصورت هارمونيک و ريتميک توسط دست چپ همراهي مي شود. يک تکنيک خاص باعث پديد آمدن يک صداي خاص خواهد شد.
پيانوي فلامنکو در مدرسه
در آموزش پيانوي کلاسيک که همراهي کننده رقص و آواز است حتماً بايد مرحله تقليد را بگذراند تا بعداً بتواند وارد مرحله دوم يا مرحله خلاقيت شود.تقليد از صداي گيتار به معناي افتادن در دام نيست چون بحث هاي زيادي در اين مورد صورت گرفته است
به همين ترتيب قبل از اينکه بتوان اواز و رقص را همراهي کرد بايد منبع خوبي بدست آورد: پس از يادگيري ابتدايي تکنيکهاي گيتار تطبيق يافته براي پيانو، با مطالعه هر کليد در نواختن ها، وارياسيونها، فالش ها و اختتام ها ادامه مي دهيم. و دست آخر امکان همراهي با رقص و آواز در تمام آنچه که ذکر شد و در تمامي آهنگ ها غير قابل اجرا مي باشد، زيرا متأسفانه براي پيانوي پيانيست ها نمي توان سجيلا نصب کرد.
اگر ما با يک پيانوي الکترونيک بنوازيم اين امکان بوجود مي آيد ولي مورد صحبت ما گيتار اکوستيک است. فکر بکنيم که معمولاً در يک کنسرت بسيار مهم از يک پيانوي آکوستيک بزرگ افقي استفاده شود ، و در آن عملاً امکان تنظيم الکترونيکي از بين مي رود و فقط از دستان پيانيست هايمان استفاده مي کنيم.
به علاوه عمل يادگيري نواختن آن در تمام صدا هايش براي ما شناخت هايي از کليد ها ايجاد مي کند که بصورت فوق العاده اي براي درک عميق موسيقي مفيد هستند، و براي هر نوع وضعيت موسيقيايي قابل اجرا مي باشد.
کارلوس توريخانو استاد و پيانيست چيره دست با ارائه مقاله اي بنام پيانو فلامنکو ديدگاه خود را از پيانوي فلامنکو نشان مي دهد. و مرور مختصري بر ريشه ها و تحولات بعدي تا حال حاضر داشته و موقعيت مطالعاتي پيانوي فلامنکو را بصورت تخصصي تحليل مي نمايد. تجربه وسيع او به عنوان نوازنده و به عنوان استاد ديدگاه ويژه اي در مقابل پيانوي فلامنکو به وي بخشيده است.
